Category Archives: maagaandoeningen

Maagzweren leiden tot donkere stoelgang

Maagzweren

Maagdarmzweren (ulcus ventriculi en ulcus duodeni) ontstaan meestal voor en vlak achter de pylorus (maagportier), maar kunnen ook elders (bijv. de fundus) gelegen zijn. Vrouwen hebben vaker last van een maagzweer, mannen van een dunnedarmzweer. Dunnedarmzweren komen vier tot tien keer meer voor dan maagzweren.

Hoewel maagdarmzweren meestal na het 40ste levensjaar optreden, stijgt het aantal jongere patiënten aanzienlijk. Een maagdarmzweer ontstaat door verminderde weerstand van het slijmvlies tegen de indringende werking van het maagsap, hetzij door onvoldoende doorbloeding, overmatige productie van maagsap, hetzij door een letsel. Pepsine en maagsap krijgen de gelegenheid de mucosa aan te tasten. Soms zijn de oorzaken van maagdarmzweren organisch, bijvoorbeeld verzwakte mucosa ten gevolge van een gastritis. Meestal is echter sprake van een verstoring van het vegetatieve zenuwstelsel ten gevolge van gemoedstoestanden als overbelasting, prikkelbaarheid, ambitie, stress enz. Er ontstaan dan spierspasmen, zodat kleine arteriën worden afgeklemd, met onvoldoende doorbloeding tot gevolg. Deze toestand kan ook optreden na ernstige letsels, shock, verbranding of een grote operatie. Erfelijke aanleg en de regulatie van de hormonale functies spelen tevens een rol.

Wanneer uitsluitend de mucosa wordt aangetast, is er sprake van oppervlakkig letsel (»erosie«), dat zonder littekenvorming kan genezen. Meestal breidt het proces zich echter uit tot de uitwendige laag, deserosa. Dan ontstaan zweren, die steeds groter worden en wel eens in een nabijgelegen orgaan of in de buikholte (maagdarmfistel en perforatie) kunnen doorbreken. Perforatie is levensgevaarlijk, wanneer niet onmiddellijk wordt geopereerd.

Knijpende en stekende krampen in het midden van de bovenbuik zijn karakteristiek voor het maagulcus, terwijl de pijn bij ulcus duodeni in de rechter bovenbuik optreedt. Bij maagulcus treedt de pijn onmiddellijk of enkele uren na het eten op. Pijn bij nuchtere maag (vooral ‘s morgens), die tot in de rug kan uitstralen, is kenmerkend voor darmzweer. De pijn kan uren duren en wordt minder, wanneer iets wordt gegeten. Overigens is de pijn steeds afhankelijk van de opname van voedsel. Bij overmatige zuurproductie treedt de pijn in het midden van de nacht op en is ‘s ochtends weer verdwenen. Klachten komen in de lente en in de herfst meer voor dan in andere seizoenen. Patiënten met krampneigingen kunnen ook verstopping vertonen. Veelal echter zijn de symptomen niet bijzonder duidelijk: zelfs gewichtsverlies of een onbehaaglijk gevoel kunnen op een maagdarmzweer wijzen.

Bloedingen: donkere ontlasting

De symptomen van perforatie zijn: hevige pijn; de buikspieren worden zo hard als een plank; op de röntgenfoto zijn onder het middenrif sikkelvormige luchtbellen te zien.

Een van de bekende symptomen van een ulcus (maar ook van andere, o.a. infectieuze darmaandoeningen) is occult bloedverlies dat, zoals de naam aangeeft, soms lange tijd niet wordt opgemerkt. De ontlasting is pikzwart (melaena), zelfs wanneer slechts enkele ml bloed per dag wordt verloren. De kleur is toe te schrijven aan de gewijzigde chemische samenstelling van het bloed in de stoelgang. Bij occult bloedverlies moet de stoelgang altijd in het laboratorium worden onderzocht, overigens een moeizame bewerking, omdat het ook voorkomt bij carcinomen, anemie, tuberculose enz. Met deze en andere onderzoekingen mag niet worden getalmd, ook al is de oorzaak ogenschijnlijk duidelijk, bijvoorbeeld lichte erosie van de maagmucosa door aspirine.

Echte bloedingen, dikwijls gepaard met bloedbraken (koffiezwarte kleur), zijn levensgevaarlijk, maar komen gelukkig zelden voor. De patiënt moet onmiddellijk naar het ziekenhuis worden gebracht, omdat meestal bloedtransfusies en operaties noodzakelijk zijn. Bij doorbraak ontstaat ook in veel gevallen een shocktoestand, gepaard met onverdraaglijke pijn tot in beide schouders en een gespannen buikvlies. Onmiddellijk een ambulance bellen is de enige en levenreddende maatregel.

 

Behandeling

Bij maagdarmzweren is het vooral van belang de conflictsituaties op te lossen, die tot het ontstaan van de aandoening hebben bijgedragen. Gebeurt dit niet, dan treedt regelmatig recidief op. Behalve volledige ontspanning, bedrust, stipt in acht nemen van een maagsparend dieet  met kleine, niet belastende maaltijden, eventuele neutralisering van overmatig maagzuur, worden ook geneesmiddelen gegeven.

Helpen deze maatregelen niet, dan bestaat het gevaar, dat de zweer doorbreekt of dat er een tumor is; kan de bloeding niet worden gestelpt of treedt vernauwing van de maagportier op, dan moet een maagresectie worden verricht, waarbij meestal tweederde van de maag wordt verwijderd en een nieuwe verbinding tussen de rest en de dunne darm of zelfs het jejunum wordt aangelegd. Bij herhaalde recidieven wordt wel eens de vaguszenuw ter hoogte van de slokdarm doorgesneden (vagotomie).

 

Maagkanker

Maagkanker wordt bij de gezwellen van de spijsverteringsorganen besproken.

 

Zweer van de maagportier

Bij zweren van de maagportier kan stenose (vernauwing) en zelfs volledige afsluiting van de doorgang plaatsvinden. Symptomen zijn braken (vaak voedsel van de vorige dag), overvulde en verwijde maag, water- en gewichtsverlies. Meestal is een operatie nodig.